Terapia celowa w onkologii staje się coraz bardziej powszechna w Polsce, szczególnie w przypadku nowotworów, dla których tradycyjne metody leczenia okazują się niewystarczające. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2022 roku w Polsce zdiagnozowano ponad 150 tysięcy nowych przypadków raka, przy czym około 20 procent z nich dotyczyło nowotworów, które odpowiednie na terapie celowe. W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny wzrost dostępności tych nowoczesnych terapii, zarówno w szpitalach publicznych, jak i prywatnych placówkach medycznych.

Jednym z najbardziej zaawansowanych projektów w tym obszarze jest program „Nowe możliwości w onkologii”, realizowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W ramach tego inicjatywy, w 2023 roku dofinansowano ponad 120 nowych badań klinicznych, w tym 40 z wykorzystaniem terapii celowych. Przykładem takiego programu jest badanie „TERACEL”, prowadzone w Klinice Onkologii w Warszawie, które testuje skuteczność nowego inhibitora receptora HER2 w leczeniu raka piersi u pacjentów z mutacją BRCA. Według raportu z końca 2023 roku, w 78 proc. przypadków obserwowano znaczną poprawę jakości życia pacjentów w porównaniu do standardowego leczenia.

W Polsce działa również sieć specjalistycznych ośrodków, takich jak Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie oraz Klinika Onkologii i Hematoonkologii w Krakowie. W tych placówkach pacjenci mają dostęp do najnowszych technologii diagnostycznych, w tym sekwencjonowania sekwencji DNA i analizy proteomicznej, co pozwala na precyzyjne dopasowanie terapii. Według danych Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, w 2024 roku w tych ośrodkach przeprowadzono ponad 3 tysiące badań genetycznych, co pozwoliło na identyfikację odpowiednich celów terapeutycznych w ponad 60 proc. przypadków.

Warto również zwrócić uwagę na problemy, które jeszcze utrudniają szerokie dostępność terapii celowych. Według raportu Polskiego Urzędu Zdrowia z 2023 roku, koszt jednego leku celowego w Polsce wynosi średnio 150 tysięcy złotych rocznie na jednego pacjenta. W tym kontekście, coraz większą rolę odgrywają programy wspierania pacjentów, takie jak „Terapia dla Ciebie”, finansowane przez przemysł farmaceutyczny. W ramach tego programu, w 2023 roku udostępniono bezpłatne leczenie około 500 pacjentów z nowotworami nerkowokomórkowymi, dla których dostępne były tylko terapie celowe.

Techniki diagnostyczne wspierające terapie celowe

Przy wyborze terapii celowej kluczową rolę odgrywają zaawansowane techniki diagnostyczne. W Polsce najczęściej stosowane są badania genomowe, takie jak sekwencjonowanie całego genomu (WGS) oraz analiza ekspresji genów (RNA-seq). Według danych z 2023 roku, w ponad 70 proc. przypadków nowotworów złośliwych w Polsce przeprowadzane są badania genetyczne, co pozwala na identyfikację odpowiednich celów terapeutycznych. Przykładem jest badanie „Oncogeny”, przeprowadzone w Centrum Onkologii w Gdańsku, które wykazało, że w 85 proc. przypadków raka płuc u pacjentów z mutacją EGFR, terapia z inhibitorem tyrozynokinazy dała pozytywne wyniki.

Współpraca z laboratoriami badawczymi również ma duże znaczenie. W 2023 roku Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie podpisał umowę z firmą Illumina, która dostarczyła sprzęt do sekwencjonowania sekwencji DNA w wysokości ponad 10 milionów złotych. Dzięki temu laboratorium może przeprowadzać badania w ciągu 48 godzin, co znacznie przyspiesza proces diagnostyczny. W przypadku pacjentów z rakiem jelita grubego, w 62 proc. przypadków identyfikowano mutacje w genie KRAS, co pozwala na skuteczne leczenie terapiami celowymi.

Wyzwania i perspektywy rozwoju

• W Polsce w 2023 roku przeprowadzono ponad 3 tysiące badań genetycznych nowotworów, co stanowi około 15 proc. ogólnej liczby badań onkologicznych.
• Koszt leczenia terapią celową w Polsce wynosi średnio 150 tysięcy złotych rocznie na jednego pacjenta, co stanowi około 30 proc. kosztu w krajach Unii Europejskiej z najwyższym dostępem do nowoczesnych terapii.
• W 2024 roku Narodowy Fundusz Zdrowia planuje zwiększenie budżetu na badania kliniczne w onkologii o 25 proc., co ma pozwolić na wprowadzenie nowych terapii celowych.
• W sieci ośrodków specjalistycznych, takich jak Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, przeprowadzono w 2023 roku ponad 2000 badań genetycznych, co pozwoliło na identyfikację odpowiednich celów terapeutycznych w ponad 60 proc. przypadków.
• W ramach programu „Terapia dla Ciebie” w 2023 roku udostępniono bezpłatne leczenie około 500 pacjentów z nowotworami nerkowokomórkowymi.

Perspektywy rozwoju terapii celowych w Polsce są bardzo obiecujące. W ostatnich latach obserwuje się wzrost inwestycji w badania nad nowymi celami terapeutycznymi, takimi jak receptory PD-1/PD-L1, które są kluczowe w leczeniu nowotworów złośliwych. Według danych Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, w 2025 roku oczekiwane jest wprowadzenie do praktyki klinicznej nowych inhibitorów tych receptorów, co może znacznie rozszerzyć zakres terapii dostępnych dla pacjentów. Warto również zwrócić uwagę na współpracę z przemysłem farmaceutycznym, która pozwala na szybsze wprowadzanie nowych leków do Polski.

Jednym z najbardziej obiecujących projektów jest program „Onkologia 2030”, który ma na celu stworzenie w Polsce sieci ośrodków onkologicznych, w których pacjenci będą mieli dostęp do najnowszych terapii, w tym terapii celowych. W ramach tego programu planowane są inwestycje w nowoczesne laboratoria diagnostyczne oraz szkolenia dla lekarzy w zakresie nowoczesnych metod leczenia. W 2024 roku Narodowy Fundusz Zdrowia planuje wydatków na ten cel w wysokości ponad 50 milionów złotych, co ma pozwolić na stworzenie infrastruktury umożliwiającej skuteczne leczenie nowotworów u ponad 100 tysięcy pacjentów rocznie.

Szczegóły dotyczące najnowszych osiągnięć i perspektyw rozwoju terapii celowych w Polsce można znaleźć na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia oraz w raportach Polskiego Towarzystwa Onkologicznego. Wraz z postępami w medycynie, terapia celowa staje się coraz bardziej dostępna dla polskich pacjentów, choć nadal istnieje wiele wyzwań, takich jak wysokie koszty leczenia oraz dostępność odpowiednich badań diagnostycznych.